Warbixin dheer oo ku saabsan Waxbarashada koonfurta Mudug

Aqoontu waa Iftiin iyo Ogaal lagu yeesho awaad ballaaran oo Aadamuhu uu ku gaadho Horumar iyo Aayatiin Wanaagsan oo uu uga baxo Mugdiga, Aragti-oodnaanta iyo Diciifnimada Jahliga . Sidoo kale Aqoontu waa Hub Cariya oo lagula diriro loogana adkaado Dhammaan Cadawyada Banii'Aadamka oo ay ka midka yihiin Jahliga, Cudurrada, Fakhrga, Gumaysiga IWM. Iyadoo Aqoon la'aanteed aysan Suura-gal ahayn inay Gumeys ka xorowdo Ummadi, Gobnnimadeeda ay hanato.

Fakhriga asiiba Banii'Aadamka.

"Jahligu waa turxaamaha Fakhriga, Kan ugu taag-roone

Ma tigaado Ruuxii aan baran, Agab Tacliimeede

Waa toobalcaaraysi iyo, Tuugsi Dhaxalkiisu!!!!!".

Ummadaha kala duwan ee ku dhaqan Dacallada Adduunku waxa ay u kala horumaraan hadba sida ay ugu kala horreeyaan Wax-barashada. Dalkeenna Soomaaliya waxa uu ka mid yahay waddamada Loo yaqaanno Dunida Saddexaad ee Dadyowga ku nool muddo dheer ay la soo daalaa-dhacayeen Masiibooyin waaweyn oo ay ka mid yihiin Qab-yaalad, Musuq-maasuq, Dagaallo-Sokeeye, Cudurro, Abaaro, Daadad iyo Dufaanno IWM. Masiibooyinkaas oo iskugu jira Kuwa RABBAANI ah iyo Qaar ay Dad sameeyeen, ayaa kuwa Dad-sameega ah waxaa loo tiriyaa inay Aqoon-Darradu sabab u tahay.

Haddaba, Dadka Soomaaliyeed, oo inta badan Reer Guraa ah ayaa waxaa ku yar Wax-Akhrinta iyo Wax-Qorsta. taasina waxay ku tusaysaa sida weyn ee Bulshadeennu ay Saboolka uga tahay Xagga Aqoonta . Haddii Shacabkeennu uu ahaan lahaa Mid guud ahaan heerkiisa Aqooneed uu ka sarrayso sida uu muddada dheer soo ahaa, uma aysan kala qoqobnaadeen Dagaal-oogayaal Jaahiliin ah oo Naxariis-daran., 15 Sannadoodna Dalkeenna Xalkiisu ma cakirnaadeen. waxaana Naga soo dhex-bixi-lahaa, Haddaan Nahay Soomaali , Halyeeyo Aqoon-yahanno ah oo Dalkeenna ku hoggaamiya Sidan Si Dhaanta. Waayo Ardaygu waa Hoggaamyaha Mustaqbalka ee Dalkiisa u horseeda Baraare .

Taas macneheeda ulama jeedo inaysan Soomaaliya Lahayn Aqoon-yahanno ka aflaxay laamaha kala duwan ee Cilmiga. way jiraan Aqoon-yahanno Somaaliyeed oo fara-badan oo ku takhasusay Qaybaha kala gaddisan ee Cilmiga, DIINI iyo Maaddiba. Laakiin waxaa ka baaxad weyn Baahida Aqooneed ee Bulshadeenna haysata iyo duruufaha Qallafsan ee Dalkeennu uu soo maray. Duruufahaasoo gayeysiiyay Aqoonyahannadii Soomaaliyeed inay Dalka Lafahooda ugala cararaan una huleelaan waddammo Shisheeye si ay uga fakadaan Dagaallada Sokeeye ee Dalkeena kahlcayay ee ay Jaahlintu hurunayeen!. waxaan soo xusuustay Maahmaahdii Soomaaliyeed ee Murtida badnayd ee oranaysay: "Nin aan Talin-jirin Hadduu Taliyo, Nin aan Tagi-jirin baa Taga. Nin aan Qaybin-jirin Hadduu Qaybiyana Nin aan Qadi-jirin baa Qada!!!!.

 

Haddaba, Iyadoo, Guud ahaan, Dalkeenna Soomaaliya ay soo mareen amaba ay illaa iyo hadda ka jiraan Dhibaatooyinka waaweyn ee xagga Aqoon-darrada ah ee aan kor soo xusnay, ayay haddana Gobollada iyo Degmooyinka Dalku ku sii kala daran yihiin dhibaatooyinkaas. Tusaale ahaan Gobolkan Mudug, oo Dagaalladii dhex-maray beelaha Somaaliyeed ee wada gada ay u kala qaybiyeen labo dhinac, ayaa waxaa la oran karaa waa Gobol ay soo gaareen dib-u-dhacyo waaweyn oo xagga wax-barashada ah . Kuwaasoo uu uga duwanyahay Gobollo badan oo Dalkeenna ka mid ah.

Dhibaatooyinka u gaarka ah Gobolkan Mudug waxaa ugu weyn kala qaybsanaanta khilaafka ku dhisan ee Gobolku uu ugu kala qaybsanyahay Koonfur iyo Woqooyi. taasoo saammayn daran ku reebtay dhinaca wax-barashada Bulshada ku kala dhaqan labadaas qaybood ee Gobolka Mudug, oo hadda kala ah Galmudug iyo Puntland.

Waxayna xaqiiqdu tahay in Woqooyiga Gobolka Mudug uu xagga Wax-barashada uga horreeyo Koonfurta Gobolka Mudug. Waayo, Woqooyiga Gobolka Mudug Tan iyo markiila aas-aasay Dawlad-Goboleedka Puntland,1998-dii, waxaa ka jiray mashaariic waaweyn oo lagu horumarinayo wax-barashada Deegaannadeeda oo ay ka mid tahay Woqoyiga Mudug, oo ay ka jiraan wax-barasho gaarsiisan Heer Dugsi Sare.waxaa kaloo xusid mudan inay dhinaca Woqooyiga Gobolka Mudug

Laakiin, Nasiib-darro, koonfurta Gobolka Mudug iyo Deegaannada Woqoyiga Gobolka Galguduud. oo la isku yiraahdo haatan GALMUDUG STATE. kama aysan jirin wax maammul iyo kala dambayn ah, Wixii ka horreeyay dhismihii Dawlad-Goboleedka GALMUDUG, Bishii Ogos, 2006. waxayna ka dhalatay Galmudug Dadaallo Hagar-la'aaneed oo ay wadeen Aqoonyahannadii Reer Galmudug ee ka soo guryo-noqday Dibadaha ee ka dhiidhiyay Dib-u-dhaca ballaaran ee Jahliga kaashanayay ee ku habsaday Dalkii iyo Deegaannadii ay u dhasheen.Aqoon-yahannadaas Jaaliyadaha Dibadda, ayaa waxaa hoggaaminayay Mid ka Mid Macallimintii Hore ee Dugsiyada Sare ee Soomaaliya Prof.C/QAADDIR Max,ed Shirwac, oo Haatan ah Wasiirka Wax-barashada ee Dawlad-Goboleedka Galmudug. Waxaa kaloo ka mid ahaa Aqoon-yahannnaaas Dr.Cumar Salaad Cilmi, oo ah Siyaasi aad looga Yaqaanno Dalka Soomaaliya. Isla markaana xilal kala duwan ka soo qabtay Dawladdii hore ee Soomaaliya .

Maammul-la'aantaas iyo Dayacaas muddada dheer ay ku raagtay Bulshada Reer GALMUDUG, oo ay sabab u ahayd khilaaf Siyaasadeed oo u dhexeeyay Qab-bablayaasha u dhashay Deegaannadaas, oo Iyaga Masuuliyadda ay ku leeyihiin Dib-u-dhacaas wax badan laga wayddiin doono, goor ay ahaataba, ayaa Dhinacyo badan oo ay Wax-barashadu ka mid tahay, waxa uu go'doon ka galisay Deegaamnnada Ballaaraen ee Galmudug. Mana aysan jirin Wakhtiga intaas la eg wax Hay'ad ah oo Caalami ah oo ka kaalmeeyay Dadka Reer Galmudug Dhinaca Horumarinta Wax-barashada.

Waxaase xusid mudan inay jiraan Ururro iyo Shakhsiyaad Waddani ah oo ka hir-galiyay Deegaannada GALMUDUG Mashaariic Wax-barasho oo Heer Dugsiyo H/Dhexe ah. waxaana Maanta ka jira Koonfurta Magaalada Gaal-kacyo, Degmooyin iyo Tuulooyin kale oo ka tirsan Galmudug illaa Labaatameeye H/Dhexe, oo Qaarkoodna ay Hadda ay shaqeeyaan, Qaarna ay u xira yihiin Duruufo Gaar ah oo jira. waxaa ugu caansan Ururrada Waddaniga ah ee ku hawllan wax-barashada Dugsiyad H/Dhexe ee aan kor ku soo xusna oo ay aas-aaseen Muddo hore Aqoonyahanno ka tirsan Jaaliyadaha Dibadda ee u dhashay Deegaannada Galmudug. DAR-YEEL wuxuu maammulaa Dugsiyo ay ka mid yihiin Dugsiga C/LAAHI CIISE iyo Dugsiga Ceel-guula, oo ah Labada Dugsi oo ugu Ardada Badan Dugsiyada H/Dhexe Galmudug.

Ayaan-darro, Dugsiyada H/Dhexe ee u xiran sababo kala duwan, ayaa Waxaa ka mid ah;

1-Dugsiga H/Dhexe ee Magaalada Hobyo.

2-Dugsi H/Dhexe ee ee labaad ee Degmada Wisil.

3-DugsigiiH/Dhexe ee Degmada Af-Barwaaqo.

4-Dugsigii H/Dhexe ee Tuulada Dhuurre.

5-Dugsigii H/Dhexe ee Tuulada War-galo.

6-Dugsigii HDexe ee Tuulada Docol.

7-Dugsigii H/Dhexe ee Tuulada Dagaari.

8-Dugsigii H/Dhexe ee Tuulada Saddex-Higlo.

9-Dugsigii H/Dhexe ee Degmada Ban-diiradley iyo.

10- Dugsigii H/Dhexe ee Degmada Galliin-soor.

Dugsiyada H/Dhexe ee Hadda ka shaqeeya Deegaannada Galmudug ayaa waxay kala yihiin Kuwan Hoos ku qaran;

1-Dugsiga H/Dhexe ee C/LAAHI CIISE oo ku yaalla Magaalada Gaalkacyo.

2-Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER oo ku yaalla Magaalada Gaalkacyo.

3-Dugsiga H/Dhexe ee IMAAMU NAWAWI ee ku yaalla magaalada Gaalkacyo.

4-Dugsiga H/Dhexe ee HAWEENKA ee ku yaalla Magaalada Gaalkacyo.

5-Dugsiga H/Dhexe ee CEEL-GUULA ee ku yaalla Degmada Ceelguula .

6-Dugsiga H/Dhexe ee BITAALE ee ku yaalla Tuulada Bitaale.

7-Dugsiga H/Dhexe ee WISIL ee ku yaalla Degmada Wisil .

8-Dugsiga H/Dhexe ee BUDBUD ee ku yaalla Tuulada Budbud iyo.

9-Dugsiga H/Dexe ee XIN-GOD ee ku yaalla Tuulada Xin-god.

Waxaa gobolka mudug ku soo biiray dugsiyo sare oo kala ah.

1.Dugsiga sare MUDUG

2.Dugsiga sare Syl

3.Dugsiga sare Al-Shacab

waxaa gobolka mudug gaar ahaan dowlad goboledka galmudug stare ku soo biiray waxbarasho heerar kala duwan leh taasoo looga bixi karo xiliyadii horey wixii ka jiri jiray oo aan is oran karno in laga soo kabtay waqtiyadaan xaadirka ah ,taasoo sababteedu ay leedahay dadkii oo taageeray hormarka xaga waxbarashada hadaba.

Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER, oo ay maammusho Jimciyada Hormarinta Waxbarashada oo uu guddoomiye u yahay Sheekh Muxyaddiin Sheekh Yuusuf Barre-Gurey, waxaa la aas-aasay 20/12/2000. Waana Dugsi aysan cidina taakulayn oo ku hawl-galaa waxoogaa Lacag ah oo laga qaado intii heli karta Ardada dhigata Bishii 80,000 oo Shilin Soomaali ah. Iyadoo Ardada Danyartaa ee aan heli karin Lacagtaasna loo cafiyo oo ay ku dhigtaan Lacag-la'aan, Sh. Yuusuf Barre , oo ah Maammmulaha Iskoolka AL-BEDER, kana mid ah Macallimiinta wax ka dhiga Dugsigaas. Wuxuuna intaas ku daray Sh. Muxyaddiin in dhaqaalaha yar ee laga qaado Ardada lagu dabbaro Kirada Guriga uu iskoolka ku jiro, Nolol-Maalmeedka Macallimiinta Dugsiga wax ka dhiga, oo tiradoodu ay tahay illaa Lix macallin iyo labo shaqaale kale ah oo ka hawl-gala Dugsiga AL-BEDER. Dugsiga wuxuu ku jiraa guryo kiro ah oo ka kooban Hal Xafiis iyo 6 qol oo Midkood uu yahay Balbalo. Balbaladu waa Fasal ka mid ah Fasallada ardaydu wax ku barato. Ayagoo u adkaysta Roobka, Dabeylaha iyo Cadceedda. Taasina waxay ku tusaynsaa sida Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER ugu baahanyahay in laga Taakuleeyo Baahida muuqata ee ka jirta. waxaana jirta in Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER loo gaday dhul bannaan oo cabbirkiisu yahay 40X50 mitir .

Haddaan ka hadlalno Wax qabadka Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER Muddadii Lixda Sano ahayd ee uu shaqeynayay,

Saannadkii 1-aad ee u horreeyey waxay aheyd Ardayda dhiganeysay 90 Arday. Sannadkii 2-aad ee 2001/2002 waxay ahaayeen Ardada dhiganaysay 110 Arday. Sannadkii 3-aad ee 2002/2003 waxaa dhiganaysay 130 Arday. Sannadkii 4-aad ee 2003/2004 waxaay dhammaayeen Ardada dhiganaysay140 Arday . Sannadkii 5-aad ee 2004/2005 waxay Ardadiisu ahaayeen 150 Arday.Sannadkii 6-aad ee 2005/2006 Ardayda dhiganeysay waxay tiradoodu gaaraysay 150 Arday. Halka ay Sannad-Dugsiyeedkan 2006/2007 ay dhiganayaan 160 Arday.

Maamulaha Dugsiga Albader

Ugu Dambayntii Maammul Dugsiga H/Dhexe ee ALBEDR ee Magaalada Gaalkacyo waxay ka codsanayaan Dadka u dhashay Deegaannada GALMUDUG , Gaar ahaan Jaaliyadaha Dibadda, inay ka gacan siiyaan Baahida Ballaaran ee haysta Dugsiga H/Dhexe ee AL-BEDER. Waxayna si Gaar ah u codsanayaan Saddexdan Arrimood ee ugu daran. waxayna kala yihiin Kuwan Hoos ku qoran:

1-mushaharka macalimiinta.

2-dhismaha dhulkaas bannaan ee leeyahay si looga maarmo guriga kirada ah.

3-dhismaha dugsi sare oo aan heli karno dhulkiisa oo bannaan.

Wisil.org Gaalkacyo-Mudug State